In het kort
- In een samenlevingscontract kunnen jullie samen afspraken maken over jullie relatie.
- Een samenlevingscontract kan via de notaris maar dat hoeft niet.
- Met een samenlevingscontract val je niet onder de wettelijke regeling voor het huwelijk en geregistreerd partnerschap.
- Een samenlevingscontract is iets anders dan een geregistreerd partnerschap. Lees meer over de verschillen.
Wat is een samenlevingscontract?
Een samenlevingscontract bestaat uit afspraken over jullie relatie. In een samenlevingscontract kunnen jullie dingen regelen voor tijdens de relatie of over een eventuele scheiding. Bijvoorbeeld over hoe jullie de kosten verdelen, van wie de spullen zijn, wat er gebeurt met het huis als jullie uit elkaar gaan, en wat er geldt als een van jullie overlijdt.
Wonen jullie samen zonder huwelijk, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract, dan regelt de wet vrijwel niets voor jullie. Wat er dan gebeurt bij een scheiding of overlijden is vaak onzeker en oneerlijk (lees meer over wat er gebeurt als jullie niets regelen). Daarom is het belangrijk om na te denken over jullie relatievorm.
Het kan spannend of stom zijn om te praten over wat er gebeurt bij scheiding of overlijden. Toch is het juist heel nuttig om het hier samen over te hebben, zodat jullie goed voorbereid zijn op een eventuele toekomst.
Vinden jullie het lastig om te beginnen, praat dan eerst over twee andere mensen. Stel je twee mensen voor die een aantal jaar samenwonen, van wie er één minder is gaan werken toen de kinderen kwamen, en die uit elkaar gaan. Wat zou voor hen eerlijk zijn? Over een fictief stel praat het makkelijker dan over jezelf.
Naar de notaris of zelf regelen?
Het is niet verplicht om een samenlevingscontract te laten maken bij de notaris. Jullie mogen ook zelf afspraken opschrijven en samen ondertekenen. Toch kan het soms beter zijn om wel naar de notaris te gaan.
Voordelen notaris
- Advies – De notaris kan jullie adviseren over wat belangrijk is om op te schrijven. De notaris weet welke onderwerpen in de praktijk tot problemen leiden.
- Bewijs – Ontstaat er later discussie, dan is duidelijk dát het contract bestaat en wat erin staat. Bij een zelfgeschreven contract is dat moeilijker te bewijzen.
- Voorwaarde – Voor sommige regelingen wordt een notarieel samenlevingscontract vereist en is een eigen samenlevingscontract niet genoeg. Bijvoorbeeld:
- Om na een half jaar als ‘partner’ gezien te worden voor de erfbelasting, zodat je minder belasting hoeft te betalen (lees meer over de erfbelasting).
- Om direct als ‘partner’ gezien te worden door het pensioenfonds, zodat je recht hebt op partnerpensioen (lees meer over partnerpensioen).
Nadeel: de kosten.
Wat kun je wel en niet regelen?
Jullie mogen zelf bepalen wat er in het contract komt. Er is geen vast model en geen verplichte inhoud. Voor sommige onderwerpen is de vrijheid beperkt, omdat het op een andere manier geregeld moet worden of omdat de wet het niet toestaat.
Hieronder staat per onderwerp wat nuttig is om af te spreken en wat niet mogelijk is. Dit zijn de onderwerpen die in de praktijk het vaakst spelen. Het is geen volledig overzicht.
Kinderen
Kinderen krijgen
Als juridisch ouder van een kind ontstaan er allerlei rechten. Zo heb je recht op omgang met je kind en wordt je kind automatisch jouw erfgenaam.
Er kunnen geen afspraken gemaakt worden over het moederschap en vaderschap. De wet regelt wie de juridisch ouders zijn van het kind.
Achternaam kinderen
Een kind krijgt bij de geboorte een achternaam.
Het is niet mogelijk om via onderlinge afspraken de achternaam van het kind te bepalen, dit gaat via de gemeente.
Beslissen over kinderen
Om als ouder beslissingen te mogen nemen over je kind moet je gezag hebben. Gezag is een juridische term die aangeeft dat je keuzes mag maken over je kind. Bijvoorbeeld over de school waar je kind naartoe gaat of over een afspraak bij de huisarts.
Het is niet mogelijk om onderlinge afspraken te maken over wie gezag heeft over het kind. Dit regelt de wet.
Zorg voor kinderen
Veel stellen kiezen ervoor dat één van hen minder gaat werken als er kinderen komen. Dat kan grote financiële gevolgen hebben: minder inkomen, minder spaargeld, minder pensioen en een slechtere positie op de arbeidsmarkt. Als je niks regelt is er geen automatische compensatie voor zorg en heeft de zorgende partner een financieel nadeligere positie.
- Als de ene partner meer werkt en de ander meer zorgt dan kunnen jullie hierover afspraken maken.
- Jullie hebben veel vrijheid om iets af te spreken dat jullie eerlijk vinden.
- Bijvoorbeeld: inkomen en pensioen wordt tijdens de zorgperiode gedeeld.
- Bijvoorbeeld: bij het einde van de relatie krijgt de partner die meer zorg op zich heeft genomen een zorgvergoeding.
Kinderalimentatie
Kinderalimentatie is geld dat de ene ouder maandelijks moet betalen aan de andere ouder voor de verzorging van een kind. De hoogte van het bedrag is afhankelijk van de verdeling van zorg, de kosten voor de kinderen en jullie inkomens.
- Het is niet mogelijk om kinderalimentatie uit te sluiten.
- Ouders zijn verplicht om kinderalimentatie te betalen tot het kind 21 jaar oud is.
- Je kunt bij scheiding wel afspraken maken over de hoogte van de kinderalimentatie.
Wonen
Inleg bij aankoop van een woning
Als je samen een huis koopt kan het zijn dat een van jullie meer geld inlegt bij de aankoop van de woning. Als je niks afspreekt is het onduidelijk of de inleg terugbetaald moet worden. Daarom is het belangrijk om hier afspraken over te maken in een samenlevingscontract.
Je kunt de volgende informatie opschrijven:
- Hoe hoog is het verschil in inleg.
- Willen jullie dat dit bedrag terugbetaald moet worden en zo ja, willen jullie dat alleen dit bedrag terugbetaald moet worden of moet er ook rekening gehouden worden met een waardestijging of waardedaling van het huis (zie het voorbeeld bij huwelijk en geregistreerd partnerschap).
- Op welk moment het bedrag terugbetaald moet worden. Dit kan bijvoorbeeld bij scheiding of bij het verkopen van het huis.
- Of het bedrag ook terugbetaald moet worden als een van jullie komt te overlijden. Jullie zijn niet automatisch elkaars erfgenaam.
- Als degene die het geld nog moet terugbetalen komt te overlijden, dan moeten de erfgenamen (ouders en broers of zussen) het bedrag betalen aan de partner die nog blijft leven. Hiervoor kunnen ze de erfenis gebruiken.
- Als degene die het geld nog terug moet krijgen komt te overlijden, dan moet de partner die nog blijft leven het geld betalen aan de erfgenamen (ouders en broers of zussen).
Hypotheekaflossing
Het kan voorkomen dat een van jullie tijdens de relatie (een deel van) de hypotheekschuld aflost, als extra aflossing naast de maandelijkse hypotheekkosten. Bijvoorbeeld als je een schenking of erfenis hebt gekregen. Als je niks afspreekt is het onduidelijk of de aflossing terugbetaald moet worden. Daarom is het belangrijk om hier afspraken over te maken in een samenlevingscontract.
Je kunt de volgende informatie opschrijven:
- Hoe hoog is de hypotheekaflossing.
- Willen jullie dat dit bedrag terugbetaald moet worden en zo ja, willen jullie dat alleen dit bedrag terugbetaald moet worden of moet er ook rekening gehouden worden met een waardestijging of waardedaling van het huis (zie het voorbeeld bij huwelijk en geregistreerd partnerschap).
- Op welk moment het bedrag terugbetaald moet worden. Dit kan bijvoorbeeld bij scheiding of bij het verkopen van het huis.
- Of het bedrag ook terugbetaald moet worden als een van jullie komt te overlijden. Jullie zijn niet automatisch elkaars erfgenaam.
- Als degene die het geld nog moet terugbetalen komt te overlijden, dan moeten de erfgenamen (ouders en broers of zussen) het bedrag betalen aan de partner die nog blijft leven. Hiervoor kunnen ze de erfenis gebruiken.
- Als degene die het geld nog terug moet krijgen komt te overlijden, dan moet de partner die nog blijft leven het geld betalen aan de erfgenamen (ouders en broers of zussen).
Kosten van de huishouding en maandelijkse hypotheeklasten
- Als je in een samenlevingscontract afspraken maakt over de kosten van de huishouding, dan is het belangrijk dat je opschrijft of jullie maandelijkse hypotheeklasten ook onder de kosten van de huishouding vallen.
- Maandelijkse hypotheeklasten bestaan vaak uit een deel hypotheekrente en een deel hypotheekaflossing. Spreek af of zowel de hypotheekrente als de hypotheekaflossing onder de kosten van de huishouding vallen of alleen de rente.
- Als je afspreekt dat alle maandelijkse hypotheeklasten onder de kosten van de huishouding vallen, schrijf dan ook op hoe het zit met eenmalige, extra aflossingen. Vallen deze ook onder de kosten van de huishouding of is dit een losse betaling waarvoor bij het einde van de relatie een vergoeding moet komen?
- In de praktijk is hier onduidelijkheid over, daarom is het belangrijk om het op te schrijven.
Verbouwing
Een nieuwe keuken, badkamer of aanbouw. Kosten van een verbouwing kunnen hoog oplopen. Het kan zijn dat een van jullie meer betaalt aan de verbouwing. Als je niks afspreekt is het onduidelijk of de verbouwingskosten terugbetaald moeten worden. Daarom is het belangrijk om hier afspraken over te maken in een samenlevingscontract.
Je kunt de volgende informatie opschrijven:
- Hoe hoog zijn de verbouwingskosten.
- Willen jullie dat dit bedrag terugbetaald moet worden en zo ja, willen jullie dat alleen dit bedrag terugbetaald moet worden of moet er ook rekening gehouden worden met een waardestijging of waardedaling van het huis (zie het voorbeeld bij huwelijk en geregistreerd partnerschap).
- Op welk moment het bedrag terugbetaald moet worden. Dit kan bijvoorbeeld bij scheiding of bij het verkopen van het huis.
- Of het bedrag ook terugbetaald moet worden als een van jullie komt te overlijden. Jullie zijn niet automatisch elkaars erfgenaam.
- Als degene die het geld nog moet terugbetalen komt te overlijden, dan moeten de erfgenamen (ouders en broers of zussen) het bedrag betalen aan de partner die nog blijft leven. Hiervoor kunnen ze de erfenis gebruiken.
- Als degene die het geld nog terug moet krijgen komt te overlijden, dan moet de partner die nog blijft leven het geld betalen aan de erfgenamen (ouders en broers of zussen).
Huurwoning
Het kan zijn dat je gaat samenwonen in een huurwoning. Als jullie deze woning samen hebben gevonden en allebei op het huurcontract vermeld staan dan zijn jullie allebei huurder. Als huurder heb je recht op wettelijke bescherming. Hoe zit het als slechts een van jullie op het huurcontract staat? Of als je intrekt in het huurhuis van je partner?
Als je samenwoont in een huurhuis word je niet automatisch gezamenlijk huurder. Je hebt in principe dus geen recht op de huurwoning. Ook niet als jullie er samen wonen, samen de huur betalen en samen op dat adres staan ingeschreven. In sommige gevallen kun je medehuurder worden. Je krijgt dan wel automatisch huurbescherming en jullie hebben allebei het recht om in het huis te blijven wonen als de relatie eindigt (lees meer over de voorwaarden voor huurbescherming).
- Het is niet mogelijk om met elkaar afspraken te maken over huurbescherming in verhouding tot de verhuurder. Dit moet je met de verhuurder zelf afspreken.
- Wel kunnen jullie afspreken wie in de woning mag blijven wonen als jullie uit elkaar gaan.
Regels tijdens de relatie en bij scheiding
Verdeling van de vaste lasten
Huur of hypotheek, energie, verzekeringen, boodschappen, de auto, de kosten van de kinderen: samen een huishouden voeren kost geld. Deze kosten samen heten de kosten van de huishouding. Er is geen standaard regel en het is onduidelijk hoe de kosten verdeeld moeten worden. Als je niets afspreekt is er niets geregeld. Daarom is het nuttig om af te spreken hoe jullie de kosten willen verdelen. Bijvoorbeeld ieder de helft, naar verhouding van inkomen of een vast bedrag per maand.
Kosten van de huishouding en maandelijkse hypotheeklasten
- Als je in een samenlevingscontract afspraken maakt over de kosten van de huishouding, dan is het belangrijk dat je opschrijft of jullie maandelijkse hypotheeklasten ook onder de kosten van de huishouding vallen.
- Maandelijkse hypotheeklasten bestaan vaak uit een deel hypotheekrente en een deel hypotheekaflossing. Spreek af of zowel de hypotheekrente als de hypotheekaflossing onder de kosten van de huishouding vallen of alleen de rente.
- Als je afspreekt dat alle maandelijkse hypotheeklasten onder de kosten van de huishouding vallen, schrijf dan ook op hoe het zit met eenmalige, extra aflossingen. Vallen deze ook onder de kosten van de huishouding of is dit een losse betaling waarvoor bij het einde van de relatie een vergoeding moet komen?
- In de praktijk is hier onduidelijkheid over, daarom is het belangrijk om het op te schrijven.
Delen van inkomen en geld sparen
Jullie krijgen salaris op je rekening, je stort geld op de gezamenlijke rekening, je hebt een gezamenlijke spaarrekening of je spaart apart. Inkomen en spaargeld blijven gescheiden. Jouw salaris is van jou en het salaris van je partner is van je partner. Dat geldt ook voor het spaargeld.
- Jullie kunnen geen gemeenschap van goederen afspreken. Dat ontstaat alleen bij het huwelijk of geregistreerd partnerschap.
- Wel kunnen jullie afspreken dat jullie inkomen of spaargeld met elkaar verrekenen.
- Bijvoorbeeld als de ene partner meer kan sparen vanwege een fulltime baan en de ander niks kan sparen vanwege een parttime baan en zorg voor kinderen, dan kunnen jullie afspreken dat jullie het spaargeld aan het einde van het jaar met elkaar delen.
Schulden
Een studieschuld bij DUO, een hypotheeklening bij de bank, belastingaanslagen en een sportschoolabonnement. Jullie schulden blijven gescheiden. Schulden die jullie samen aangaan zijn van jullie gezamenlijk.
- Je kunt in een samenlevingscontract geen afspraken maken over de verhouding tussen jou en de schuldeiser (de persoon aan wie je geld moet betalen).
- Wel kun je afspraken maken over onderlinge terugbetaling. Als je meebetaalt aan schulden van je partner of als je meer dan de helft betaalt van een gezamenlijke schuld, spreek dan af of dit terugbetaald moet worden. Anders is het onzeker of het wel of niet terugbetaald moet worden.
- Bijvoorbeeld: jullie hebben een hypotheekschuld bij de bank. Hiervoor zijn jullie allebei aansprakelijk. Het is een gezamenlijke schuld. Je kunt hier geen privéschuld van maken in een samenlevingscontract. Wel kunnen jullie afspreken dat de ene partner iedere maand 80 % van de hypotheek betaalt en de andere partner 20 %.
Eigendom van spullen
“Cd van jou, cd van mij, cd van ons allebei, maar gekregen van mijn moeder dus van mij.” Een huis vult zich vaak gedurende de relatie. Er wordt een bank gekocht, een televisie uitgezocht, de wasmachine wordt vervangen en jullie krijgen een mooi kunstwerk cadeau van vrienden. Jullie blijven eigenaar van de spullen die je zelf koopt en jullie zijn gezamenlijk eigenaar van de spullen die jullie samen kopen.
- Jullie kunnen vastleggen wie eigenaar is van welke spullen zodat later duidelijk is wat van wie is. Het document waarin je dit opschrijft wordt vaak de ‘Staat van aanbrengsten’ genoemd.
- Als het onduidelijk is van wie iets is, dan is het uitgangspunt dat de persoon die de spullen onder zich heeft de eigenaar is. Dit kan oneerlijk uitpakken als jullie uit elkaar gaan en een van jullie (tijdelijk) in de woning blijft wonen. De persoon die in de woning blijft wordt gezien als de eigenaar van alles in het huis. Je hebt wel de mogelijkheid om het tegendeel te bewijzen, maar dat kan in de praktijk lastig zijn. Jullie kunnen daarom afspreken dat jullie gezamenlijk eigenaar zijn als het onduidelijk is van wie iets is.
Eigen bedrijf
Het kan zijn dat een van jullie een eigen bedrijf heeft of tijdens de relatie een bedrijf start. Zonder afspraken blijft het bedrijf helemaal van de partner die het bedrijf heeft en deelt de ander niet mee in de waarde. Ook niet als die jarenlang meehielp of thuis alles opving.
- Jullie kunnen afspreken dat de waardegroei van het bedrijf tijdens de relatie gedeeld wordt.
- Jullie kunnen ook afspreken dat de partner die meehelpt in het bedrijf daarvoor een vergoeding krijgt.
- Schulden van het bedrijf blijven van de ondernemer. Daar kun je in een samenlevingscontract niets aan veranderen, want dat gaat over de verhouding met de schuldeiser.
Uit elkaar gaan
Als een van jullie of jullie allebei niet langer samen willen zijn dan kun je de relatie beëindigen. Je hoeft niet naar de rechter om uit elkaar te kunnen.
- Jullie kunnen in een samenlevingscontract afspreken wanneer de relatie eindigt.
- Jullie kunnen ook afspreken wat er dan gebeurt.
- Bijvoorbeeld: wie mag er in het huis blijven wonen.
Partneralimentatie
Partneralimentatie is een geldbedrag dat je betaalt aan je ex-partner na het einde van de relatie. De gedachte erachter: als een van jullie tijdens de relatie minder is gaan werken, kan diegene niet van de ene op de andere dag in zijn eigen onderhoud voorzien. Er is geen automatisch recht op partneralimentatie.
- Jullie kunnen afspreken dat er een recht op partneralimentatie bestaat.
- Jullie hebben de vrijheid om alles hierover af te spreken: wanneer het ontstaat, hoe hoog het is en hoe lang het duurt. Dit kan ook al bij het begin van de relatie afgesproken worden.
- Bijvoorbeeld als een van jullie meer zorg voor het huishouden en kinderen op zich neemt, kan partneralimentatie compenseren voor de carrièremogelijkheden die hierdoor misgelopen zijn.
Ouderdomspensioen
Als je de pensioenleeftijd bereikt zijn er verschillende soorten uitkeringen die je kunt krijgen. Zo is er de wettelijke AOW-uitkering. Ook kun je een aanvullende pensioenuitkering krijgen van je werkgever of kun je als ZZP'er zelf pensioen opzij gezet hebben, dit heet ouderdomspensioen. Het ouderdomspensioen wordt niet automatisch gedeeld. Ieder houdt zijn eigen pensioen. Dit kan nadelige gevolgen hebben als een van jullie minder gaat werken om voor het huishouden of kinderen te zorgen. De partner die minder gaat werken bouwt dan namelijk minder pensioen op.
- Jullie kunnen afspreken dat pensioen wel gedeeld wordt, bijvoorbeeld voor de periode dat iemand minder werkt om voor het huishouden of kinderen te zorgen.
Overlijden
Erfenis
Als een van jullie overlijdt dan regelt de wet wie de erfgenaam is. Je kunt hiervan afwijken via een testament. In een testament kun je zelf bepalen wie jouw erfgenaam is en wat diegene erft.
- Jullie zijn niet automatisch elkaars erfgenaam.
- Testament – Je kunt niet via een samenlevingscontract je erfenis regelen. Daar heb je een testament voor nodig.
- Verblijvingsbeding – Je kunt wel iets afspreken over jullie gezamenlijke eigendom via een zogenoemd verblijvingsbeding. Daarin spreken jullie af dat wat jullie samen bezitten (bijvoorbeeld het huis en de inboedel) bij overlijden, volledig eigendom wordt van de langstlevende partner. Deze afspraak kan alleen gemaakt worden voor gezamenlijk eigendom en niet voor spaargeld of spullen die van één partner zijn.
Erfbelasting
Het kan zijn dat je belasting moet betalen over de erfenis die je krijgt. Dit heet erfbelasting. Over een deel van de erfenis hoef je geen belasting te betalen. Dit heet de vrijstelling. Als ‘partner’ kun je recht hebben op een hoge vrijstelling van belasting. Over het bedrag dat boven de vrijstelling komt moet je wel belasting betalen. De hoeveelheid belasting die je moet betalen hangt af van jouw band met de persoon die overleden is. Als ‘partner’ en kind hoef je een relatief laag deel aan belasting te betalen.
- Het hebben van een samenlevingscontract bij de notaris is wel van belang om als partner aangemerkt te worden voor de erfbelasting (lees meer).
- Het is niet mogelijk om onderlinge afspraken te maken over erfbelasting.
Overlijdensrisicoverzekering
Een overlijdensrisicoverzekering keert een bedrag uit als een van jullie overlijdt. Meestal wordt het afgesloten bij een hypotheek, zodat de achterblijvende partner de woonlasten kan blijven betalen. Over de uitkering kan erfbelasting verschuldigd zijn. Dat hangt af van de vraag of de premie betaald is met het geld van de partner die overlijdt. Zo ja, dan telt de uitkering mee als erfenis. Zo nee, dan niet.
- Je kunt afspreken dat jullie allebei uit jullie eigen inkomen de premie betalen. De uitkering wordt dan niet meegerekend bij de erfenis.
- Je moet dit ook regelen in de polis van de verzekering. Hiervoor zijn twee opties:
- Kruislings verzekeren: jullie sluiten allebei een eigen overlijdensrisicoverzekering af waarmee je het leven van je partner verzekert. Jij bent dan de begunstigde en betaalt zelf de premie, en je partner is de verzekerde.
- Premiesplitsing: jullie sluiten samen één verzekering af en in de polis worden de premies gesplitst. Jij betaalt dan het deel van de verzekering voor het leven van je partner en je partner betaalt het deel van de verzekering voor jouw leven.
Partnerpensioen
Als je partner komt te overlijden kan het zijn dat je recht hebt op partnerpensioen. Partnerpensioen is een vorm van nabestaandenpensioen. Je krijgt het geld direct na het overlijden van je partner en niet pas bij de pensioenleeftijd. Om partnerpensioen te krijgen moet je partner aangesloten zijn bij een pensioenfonds dat partnerpensioen aanbiedt. Als dat het geval is, dan moet je aangemerkt worden als ‘partner’ door het pensioenfonds.
- Het hebben van een notarieel samenlevingscontract is vaak een voorwaarde om gezien te worden als elkaars ‘partner’ en dus om partnerpensioen te kunnen ontvangen.
- Het is niet mogelijk om onderlinge afspraken te maken over partnerpensioen.